सौहार्दस्यानुकूलो यः सभाखण्डः सुविन्यसः । प्रकाशवायुसम्पूर्णः सुखशान्तिप्रदो गृहे ॥
शुभचित्रैः सुशोभितो निर्मलो विघ्नवर्जितः । अतिथीनां प्रियः सद्यो हर्षवृद्धिकरो भवेत् ॥
[अलबेला शतक (अलबेला पंडित विरचित)]
જે બેઠકખંડ સુવ્યવસ્થિત હોય, જેમાં પૂરતો પ્રકાશ અને શુદ્ધ હવાનો પ્રવાહ હોય, તે ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને સૌહાર્દનો વિકાસ કરે છે. શુભ ચિત્રો, સ્વચ્છતા અને અવરોધરહિત ગોઠવણીથી શોભિત એવો દીવાનખંડ પરિવાર માટે આનંદદાયક બને છે તથા મહેમાનોને પણ પ્રિય લાગે છે. એવો બેઠકખંડ ઘરમાં હર્ષ, પ્રસન્નતા અને પરસ્પર પ્રેમમાં વૃદ્ધિ કરનાર બને છે.
બેઠકખંડ (લિવિંગ રૂમ) ઘરના સૌહાર્દ, સંવાદ, અતિથિ-સત્કાર અને સામૂહિક જીવનનું કેન્દ્ર છે. વાસ્તુશાસ્ત્ર અનુસાર તેનું આયોજન એવું હોવું જોઈએ કે પ્રકાશ, હવા, સ્વચ્છતા અને સકારાત્મકતા સતત પ્રવાહિત રહે. ઉત્તર, પૂર્વ અથવા ઈશાન દિશામાં આવેલ બેઠકખંડ, હળવા રંગો, સુવ્યવસ્થિત ફર્નિચર, શુભ ચિત્રો, હરિયાળી અને ખુલ્લું બ્રહ્મસ્થાન પરિવારના સુખ, આનંદ અને માનસિક શાંતિમાં સહાયક માનવામાં આવે છે. તૂટેલી વસ્તુઓ, અંધકાર, અવ્યવસ્થા અને હિંસક દૃશ્યો ટાળવાથી ઘરનું વાતાવરણ વધુ સુમેળભર્યું અને આવકારદાયક બને છે.
૧. બેઠકખંડની દિશા
- બેઠકખંડ માટે ઉત્તર, પૂર્વ અથવા ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) દિશા શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
- પૂર્વ અને ઉત્તર દિશામાં આવેલ બેઠકખંડ ઘરમાં પ્રકાશ, પ્રસન્નતા અને સકારાત્મકતા લાવે છે.
- ઈશાન ખૂણો હળવો અને ખુલ્લો રાખવો.
- નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) ભાગમાં બેઠકખંડ બનાવવો સામાન્ય રીતે ઓછો શુભ માનવામાં આવે છે.
૨. મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર અને બેઠકખંડ
- ઘરમાં પ્રવેશ કર્યા પછી બેઠકખંડ સરળતાથી પહોંચાય તે રીતે ગોઠવવો.
- પ્રવેશદ્વાર સામે અવરોધ કે ભારે ફર્નિચર ન રાખવું.
- પ્રવેશદ્વારની સામે સીધું અરીસું ન રાખવું.
- મુખ્ય પ્રવેશ પાસે સ્વચ્છતા અને પ્રકાશ જાળવવો.
૩. ફર્નિચરની ગોઠવણી
- ભારે સોફા, કબાટ અથવા મોટું ફર્નિચર દક્ષિણ અથવા પશ્ચિમ દિવાલ પાસે રાખવું.
- હળવું ફર્નિચર ઉત્તર અથવા પૂર્વ ભાગમાં રાખવું.
- બેઠક વ્યવસ્થા એવી રાખવી કે પરિવારજનો અને મહેમાનો પૂર્વ અથવા ઉત્તર તરફ મુખ રાખીને બેસી શકે.
- રૂમની મધ્યમાં (બ્રહ્મસ્થાન) ભારે વસ્તુઓ ન મૂકવી.
૪. મહેમાનો ક્યાં બેસે?
- ઘરના મુખ્ય સભ્યો દક્ષિણ અથવા પશ્ચિમ બાજુ બેસે તે યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
- મહેમાનોને ઉત્તર અથવા પૂર્વ તરફ બેસાડવા.
- આમ કરવાથી યજમાનની સ્થિતિ મજબૂત રહે છે એવી પરંપરાગત માન્યતા છે.
૫. ટેલિવિઝન અને ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનો
- ટીવી, મ્યુઝિક સિસ્ટમ વગેરે અગ્નિકોણ (દક્ષિણ-પૂર્વ) માં રાખવા શુભ માનવામાં આવે છે.
- ઉત્તર-પૂર્વમાં ટીવી ન રાખવું.
- ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનોને સતત ધૂળ અને અવ્યવસ્થાથી મુક્ત રાખવા.
૬. અરીસા (Mirror)
- અરીસા ઉત્તર અથવા પૂર્વ દિવાલ પર રાખવા યોગ્ય ગણાય છે.
- તૂટેલા અથવા ડાઘવાળા અરીસા ન રાખવા.
- અરીસામાં મુખ્ય દ્વારનું સીધું પ્રતિબિંબ પડતું હોય તો કેટલાક વાસ્તુવિદો તેને ટાળવાનું કહે છે.
૭. રંગો
શુભ રંગો
- આછો પીળો
- ક્રીમ
- સફેદ
- આછો લીલો
- આછો વાદળી
- આછો ગુલાબી
આ રંગો શાંતિ, આનંદ અને સ્વાગતભાવ વધારતા માનવામાં આવે છે.
ટાળવા યોગ્ય રંગો
- સંપૂર્ણ કાળો
- અત્યંત ઘેરો લાલ
- અત્યંત ઘેરો ભૂરો
૮. પ્રકાશ અને હવા
- બેઠકખંડમાં પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ આવવો જોઈએ.
- પૂર્વ અને ઉત્તર બાજુ બારીઓ શુભ માનવામાં આવે છે.
- દિવસ દરમિયાન રૂમ હવાદાર રાખવો.
- અંધકારમય બેઠકખંડ ટાળવો.
૯. ચિત્રો અને સજાવટ
રાખવા યોગ્ય
- કુદરતી દૃશ્યો
- નદીઓ, પર્વતો, બગીચા
- ફૂલોના ચિત્રો
- ગાય, હંસ, મોર જેવા શુભ પ્રતિકો
- પરિવારના આનંદમય ફોટા
ટાળવા યોગ્ય
- યુદ્ધના દૃશ્યો
- હિંસક પ્રાણીઓના આક્રમક ચિત્રો
- રડતી વ્યક્તિઓના ચિત્રો
- દુઃખ, વિનાશ અથવા ભય ઉત્પન્ન કરતા દૃશ્યો
૧૦. ઘડિયાળ
- ઘડિયાળ ઉત્તર, પૂર્વ અથવા પશ્ચિમ દિવાલ પર રાખવી.
- બંધ પડેલી ઘડિયાળ ન રાખવી.
- તૂટેલી ઘડિયાળ દૂર કરવી.
૧૧. છોડ અને વનસ્પતિ
શુભ છોડ
- તુલસી (આંગણું અથવા ઉત્તર-પૂર્વ)
- મની પ્લાન્ટ
- બાંબુ
- સુગંધિત ફૂલછોડ
ટાળવા યોગ્ય
- કાંટાવાળા છોડ (નાગફણી વગેરે)
- સુકાઈ ગયેલા છોડ
- રોગગ્રસ્ત છોડ
૧૨. પૂજાની વસ્તુઓ
- બેઠકખંડમાં નાનું શુભ ચિહ્ન અથવા દેવતાનું ચિત્ર રાખી શકાય.
- સંપૂર્ણ પૂજાઘર બેઠકખંડમાં ન બનાવવું; તેના માટે અલગ સ્થાન શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
- ઈશાન ખૂણો સ્વચ્છ અને પવિત્ર રાખવો.
૧૩. બ્રહ્મસ્થાન
- બેઠકખંડની વચ્ચોવચ જગ્યા (બ્રહ્મસ્થાન) ખુલ્લી અને સ્વચ્છ રાખવી.
- અહીં ભારે કબાટ, ટેબલ અથવા સ્ટોરેજ ન રાખવું.
૧૪. અવ્યવસ્થા (Clutter)
- જૂના અખબારો, તૂટેલી વસ્તુઓ, ખરાબ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, બિનજરૂરી સામાનનો ઢગલો ન રાખવો.
- બેઠકખંડ જેટલો સ્વચ્છ અને ગોઠવાયેલો રહેશે તેટલો સકારાત્મક અનુભવ થશે.
બેઠકખંડ માટે સંક્ષિપ્ત વાસ્તુ નિયમો
| વિષય | વાસ્તુ સૂચન |
|---|---|
| શ્રેષ્ઠ દિશા | ઉત્તર, પૂર્વ, ઈશાન |
| ભારે ફર્નિચર | દક્ષિણ, પશ્ચિમ |
| ટીવી | દક્ષિણ-પૂર્વ |
| અરીસો | ઉત્તર અથવા પૂર્વ |
| રંગો | ક્રીમ, સફેદ, આછા રંગો |
| બારીઓ | ઉત્તર, પૂર્વ |
| છોડ | તુલસી, મની પ્લાન્ટ |
| બ્રહ્મસ્થાન | ખુલ્લું રાખવું |
| ટાળવું | તૂટેલી વસ્તુઓ, અંધકાર, હિંસક ચિત્રો |
સંદર્ભ
પ્રાચીન વાસ્તુ ગ્રંથો
- मयमतम्
- मानसार
- समराङ्गण सूत्रधार
- विश्वकर्मा वास्तुशास्त्र
- बृहत्संहिता
સંબંધિત પરંપરાગત સિદ્ધાંતો
- બ્રહ્મસ્થાન (ઘરનું કેન્દ્ર ખુલ્લું રાખવું)
- દિશા અનુસાર ભાર અને હળવાશનું સંતુલન
- પ્રકાશ, વાયુ અને ગતિનો સ્વાભાવિક પ્રવાહ
- ઈશાન ખૂણાની પવિત્રતા અને સ્વચ્છતા
નોંધ: પ્રાચીન વાસ્તુગ્રંથોમાં આજના “લિવિંગ રૂમ” શબ્દનો સીધો ઉલ્લેખ નથી, પરંતુ સભાખંડ, ઉપવેશનસ્થાન, અતિથિગૃહ અને ગૃહના જાહેર ભાગો અંગેના નિયમોમાંથી આ સૂચનો ઉતરી આવ્યા છે. વિવિધ વાસ્તુ પરંપરાઓમાં કેટલીક વિગતોમાં મતભેદ જોવા મળે છે.
ALBELASPEAKS.com 