ઉત્પત્તિ


અન્યમાં અન્યની પ્રતીતિને અધ્યાસ કહેવાય, ઉદાહરણ – રજ્જુમાં સર્પની પ્રતીતિ. અધ્યાસથી અધ્યાસથી જ અવિદ્યા આવે છે. અને અવિદ્યા એ  જન્મ આપે છે. અજ્ઞાનને લીધે જ સંસાર આવે છે. પરંતુ આ સંસાર અસ્તિત્વમાં કેવી રીતે આવ્યો? એના પહેલા શું શું ઘટિત થયું એ ભગવાન શિવજીની  રચના “અધ્યાત્મરામાયણ” માં બહુ સુંદર રીતે વર્ણવ્યું છે.


Utpatti3.0


નિર્વિકાર, નિર્ગુણ, નિરાકાર બ્રહ્મને જ્યારે અવ્યાકૃત (જેનું વ્યાકરણ કરી ન શકાય તે) માયા ઢાંકવાનો પ્રયત્ન કરે છે ત્યારે તે ક્ષુભીત થાય છે અને એમાંથી મહત તત્વ ઉત્પન્ન થાય છે.

મહત તત્વમાંથી બે પ્રકારની શક્તિઓ ઉદ્ભવે છે. જડ શક્તિ (ત્રિગુણમયી માયા) અને ચેતન શક્તિ.

કાર્યમાં કારણના ગુણો આવે જ છે. આમ અહંકાર પ્રકૃતિમાંથી જન્મ્યો હોવાને લીધે ત્રણેય ગુણો (સત્વ, રજસ, તમસ) પણ એમાં ઉતરી આવે છે.