नाम दैवं सुसंस्कारं संस्कृतेः पुनरुज्जीवनम्। यत्र नाम शुभं तत्र चरित्रं भवति शुभम्॥
[अलबेला शतक (अलबेला पंडित विरचित)]
દૈવી અને સાત્વિક નામ સંસ્કૃતિના પુનર્જીવનનું કારણ બને છે. જ્યાં નામ શુભ હોય છે, ત્યાં વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય પણ શુભ બને છે.
હિંદુ પૌરાણિક પરંપરા અનુસાર સમગ્ર સૃષ્ટિ દેવ, ઋષિ, શક્તિ, તત્ત્વ અને વિવિધ આધ્યાત્મિક સત્તાઓના સંગઠનરૂપે વર્ણવાય છે. આ નામાવલીઓ માત્ર પાત્રોની યાદી નથી, પરંતુ બ્રહ્માંડના કાર્ય-સંતુલન, ગુણધર્મો અને માનવ જીવનમાં રહેલા નૈતિક-આધ્યાત્મિક મૂલ્યોનું પ્રતીકાત્મક પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. દશાવતાર, નવદુર્ગા અને અષ્ટલક્ષ્મી જેવા રૂપો ધર્મ, રક્ષા, સંહાર અને સર્જનના વિવિધ તત્ત્વો દર્શાવે છે. અગિયાર રુદ્રો અને આઠ વસુઓ પ્રકૃતિ અને શક્તિના સૂક્ષ્મ સ્વરૂપોનું પ્રતીક છે, જ્યારે લોકપાલો દિશાઓના સંરક્ષણ અને વ્યવસ્થાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. પ્રજાપતિઓ અને મન્વંતરો સૃષ્ટિના સર્જન અને સમયચક્રના નિયમોને વ્યક્ત કરે છે. ચિરંજીવી, સતી, ઋષિ, ગંધર્વ, યક્ષ, નાગ અને અપ્સરાઓ જેવી શ્રેણીઓ માનવ અને દેવતાત્વ વચ્ચેના વિવિધ સ્તરોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યાં દરેક પાત્ર કોઈ વિશેષ ગુણ, કર્મ અથવા તત્ત્વનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. સમુદ્ર મંથનમાંથી ઉત્પન્ન રત્નો અને દેવ-દેવીઓની વિવિધ શ્રેણીઓ જીવનમાં મળતી સુખ-દુઃખ, સંપત્તિ અને આધ્યાત્મિક વિકાસના પ્રતીક રૂપે જોવામાં આવે છે. આ સમગ્ર પૌરાણિક રચના માનવ જીવનને ધર્મ, સંસ્કાર, નૈતિકતા અને આધ્યાત્મિક દિશામાં માર્ગદર્શન આપવા માટે રચાયેલ એક વિશાળ પ્રતીકાત્મક જ્ઞાનતંત્ર છે.
- હિંદુ પૌરાણિક નામાવલી
- એકાદશ રુદ્રો
- દશાવતાર
- દ્વાદશ આદિત્યો
- પ્રજાપતિઓ
- પાંચ સતીઓ
- સાત ચિરંજીવીઓ
- આઠ વસુઓ
- આઠ લોકપાલ
- ચૌદ મન્વન્તરો
- ચંદ્રની પત્નીઓ (સત્યાવીશ નક્ષત્રો)
- અપ્સરાઓ
- .સમુદ્ર મંથનમાંથી નીકળેલ ચૌદ રત્નો
- સોળ પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ
- ગંધર્વો
- યક્ષો
- ગણો
- સર્પો અને નાગ
- ઓગણપચાસ વાયુઓ
- ઋષિઓના પ્રકાર અને નામો
- ઋષિઓ
- વૈદિક ઋષિકાઓ (સ્ત્રી ઋષિઓ)
- દેવીઓ [ચારેય વેદો](હજુ વધુ નામો મળી રહ્યા છે)
- દેવતાઓ
- નવદુર્ગા
- અષ્ટ લક્ષ્મી
- પ્રભુ શ્રી રામની વાનર સેનાના મુખ્ય સેનાનીઓ
- અશોકવાટિકામાં વિચિત્ર, વિકરાળ રાક્ષસીઓ
- માત્ર પોતાના પતિમાં જ અનુરાગ રાખનાર મહાભાગા પત્નીઓ
હિંદુ પૌરાણિક નામાવલી
એકાદશ રુદ્રો
[શિવ પુરાણ, વિષ્ણુ પુરાણ, ભાગવત પુરાણ, વાયુ પુરાણ, લિંગ પુરાણ]
| ક્રમ | રુદ્ર | અર્થ / ઉપનામ | મુખ્ય લક્ષણ |
|---|---|---|---|
| ૧ | વિશ્વરૂપ | સર્વરૂપધારી | સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપ્ત શિવતત્ત્વનું પ્રતીક |
| ૨ | હર | હરનાર | પાપ, દુઃખ અને અજ્ઞાનનો નાશ કરનાર |
| ૩ | બહુરૂપ ત્ર્યંબક | અનેક સ્વરૂપોવાળા ત્રિનેત્રધારી | અનંત સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થનારા, ભૂત-ભવિષ્ય-વર્તમાનના દ્રષ્ટા |
| ૪ | અપરાજિત | અજેય | જેને કોઈ જીતવા સમર્થ નથી, અવિનાશી શક્તિ |
| ૫ | વૃષાકપિ | ધર્મ અને બળનું સ્વરૂપ | વૃષભ (ધર્મ) સાથે સંકળાયેલ પ્રજનન, બળ અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક |
| ૬ | શમ્ભુ | કલ્યાણકર્તા | સુખ, શાંતિ અને મંગલ આપનાર |
| ૭ | કપર્દી | જટાધારી | ગંગાધર, તપસ્વી અને યોગી સ્વરૂપ |
| ૮ | રેવત | સમૃદ્ધિદાતા | વૈભવ, વૃદ્ધિ અને જીવનશક્તિ સાથે સંકળાયેલ |
| ૯ | મૃગવ્યાધ | મૃગનો શિકારી | મનરૂપ મૃગને વશ કરનાર, અહંકારનો નાશ કરનાર |
| ૧૦ | શર્વ | સંહારક | દુષ્ટતા અને અધર્મનો વિનાશ કરનાર |
| ૧૧ | કપાલ | કપાલધારી | વૈરાગ્ય, મૃત્યુ અને અનિત્યતાનું સ્મરણ કરાવનાર |
विश्वरूपो हरश्चैव बहुरूपस्त्र्यम्बकस्तथा । अपराजितो वृषाकपिः शम्भुः कपर्दी रेवतः ॥
मृगव्याधः शर्वश्चैव कपाली चैकादशः । एते रुद्रा महातेजाः शिवतत्त्वप्रकाशकाः ॥
[માત્ર સ્મરણાર્થે શ્લોક બનાવ્યો (જે મૂળ કોઈ શ્લોક માં નથી).]
દશાવતાર
| 1 | વરાહ |
| 2 | મસ્ત્ય |
| 3 | કૂર્મ |
| 4 | વામન |
| 5 | નૃસિંહ |
| 6 | પરશુરામ |
| 7 | રામ |
| 8 | કૃષ્ણ |
| 9 | બુદ્ધ |
| 10 | કલ્કી |
દ્વાદશ આદિત્યો
[સૂર્ય પુરાણ, હિંદુ માન્યતાઓનો ધાર્મિક આધાર – ડો. ભોજરાજ દ્વિવેદી]
| બાર આદિત્યો | મહિનો | કિરણોની સંખ્યા | |
| 1 | વિષ્ણુ | ચૈત્ર | 1200 |
| 2 | શક્ર (ઇન્દ્ર) | આસો | 1200 |
| 3 | અર્યમા | વૈશાખ | 1300 |
| 4 | ધાતા | કારતક | 1100 |
| 5 | ત્વષ્ટા | ફાગણ | 1100 |
| 6 | પૂષા | પોષ | ? |
| 7 | વિવસ્વાન | જેઠ | 1400 |
| 8 | સવિતા (પર્જન્ય) | શ્રાવણ | 1400 |
| 9 | મિત્ર | માગશર | 1100 |
| 10 | વરુણ | ભાદરવો | 1300 |
| 11 | અંશુમાન | અષાઢ | 1500 |
| 12 | ભગ | મહા | 1100 |
પ્રજાપતિઓ
| 1 | કર્દમ |
| 2 | વિરણ |
| 3 | દક્ષ |
| 4 | પુલહ |
| 5 | રુચિ |
પાંચ સતીઓ
[મંજુલ સ્મર્ણાંજલિ]
| અહલ્યા (Ahalyā) ગૌતમ ઋષિની પત્ની. “કૃપા દ્વારા પુનર્જન્મ”નું પ્રતીક. રામાયણ પરંપરામાં પ્રસિદ્ધ ઘટના: ઇન્દ્રના છળથી શાપિત આધ્યાત્મિક અર્થ: પાપ → પ્રાયશ્ચિત્ત → મુક્તિ તત્ત્વજ્ઞાન: “માનવ જીવનમાં ભૂલ પછી પણ શુદ્ધિ શક્ય છે”. |
| દ્રૌપદી (Draupadī) પાંડવોની પત્ની. મહાભારતમાં ધર્મ અને અપમાન સામે અડગ વિશેષતા: અખંડ ચેતના અને ન્યાયની પ્રતીક. કુરુસભામાં ધર્મની રક્ષા માટે પ્રાર્થના. તત્ત્વજ્ઞાન: “ધર્મ માટે અવાજ ઉઠાવવો પણ સતીત્વ છે”. |
| સીતા (Sītā) શ્રી રામની પત્ની. અગ્નિપરીક્ષા અને વનવાસનો અનુભવ. ગુણ: ધૈર્ય, ત્યાગ, શીલ. ધરતીમાંથી ઉત્પન્ન (ભૂમિ પુત્રી) તત્ત્વજ્ઞાન: શુદ્ધ પ્રેમ + ધર્મ માટે સહનશીલતા = સતીત્વનું સર્વોચ્ચ રૂપ. |
| તારામતી (Tārāmati) રાજા હરિશ્ચન્દ્રની પત્ની. અત્યંત કષ્ટોમાં પણ પતિધર્મ સાથે રહી. વિશેષતા: ગરીબી અને વિયોગમાં ધૈર્ય. કુટુંબધર્મનું પાલન. તત્ત્વજ્ઞાન: સતીત્વ = પરિસ્થિતિઓમાં પણ ધર્મ સાથે અડગ રહેવું. |
| મંદોદરી (Mandodarī) રાવણની મુખ્ય પત્ની. લંકાની રાણી. વિશેષતા: રાવણને ધર્મ માર્ગે લાવવા પ્રયત્ન કર્યો. નૈતિક બુદ્ધિ અને વિવેકનું પ્રતીક. તત્ત્વજ્ઞાન: દુષ્ટ પરિસ્થિતિમાં પણ ધર્મનો અવાજ ઉઠાવવો સતીત્વ છે. |
સાત ચિરંજીવીઓ
[મંજુલ સ્મર્ણાંજલિ]
| 1 | અશ્વત્થામા (ગુરુ દ્રોણાચાર્યના પુત્ર) |
| 2 | દાનવીર બલિરાજા (પાતાળનરેશ રાક્ષસોના રાજા) |
| 3 | વ્યાસ મુની (પુરાણો અને મહાભારત ગ્રંથના રચેતા) |
| 4 | હનુમાન (ભગવાન શ્રી રામચંદ્રજીના સેવક) |
| 5 | વિભીષણ (રાવણનો ભાઈ) |
| 6 | કૃપાચાર્ય (કૌરવોના કુલગુરુ) |
| 7 | ભગવાન પરશુરામ (21 વાર પૃથ્વીને નક્ષત્રી કરી) |
આઠ વસુઓ
आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चानल एव च । अनिलः प्रत्यूषश्चैव प्रभासश्चाष्ट वसवः ॥
[માત્ર સ્મરણાર્થે શ્લોક બનાવ્યો (જે મૂળ કોઈ શ્લોક માં નથી).]
| ક્રમ | વસુ | અર્થ | અધિષ્ઠાન | સંક્ષિપ્ત અર્થ |
|---|---|---|---|---|
| ૧ | આપ | જળ | પાણી | જીવન, શુદ્ધિ, પોષણ |
| ૨ | ધ્રુવ | સ્થિર | ધ્રુવ તારો | અચળતા, નિષ્ઠા |
| ૩ | સોમ | ચંદ્ર | ચંદ્ર અને રસ | અમૃત, ઔષધિ, મન |
| ૪ | ધર | ધારણ કરનાર | પૃથ્વી | સ્થિરતા, આધાર |
| ૫ | અનલ | અગ્નિ | અગ્નિ | ઊર્જા, યજ્ઞ, રૂપાંતર |
| ૬ | અનિલ (કેટલીક યાદીઓમાં અજ/અજૈકપાદ સાથે ગૂંચવણ થાય છે) | વાયુ | પવન | પ્રાણ, ગતિ |
| ૭ | પ્રત્યૂષ | પ્રભાત | ઉષા | નવી શરૂઆત, જાગૃતિ |
| ૮ | પ્રભાસ | પ્રકાશ | તેજ | કાંતિ, કૌશલ્ય, સર્જન |
આઠ લોકપાલ
| ક્રમ | લોકપાલ | દિશા | વાહન | આયુધ | મુખ્ય કાર્ય |
|---|---|---|---|---|---|
| ૧ | ઇન્દ્ર | પૂર્વ | ઐરાવત | વજ્ર | દેવોના રાજા, વર્ષા |
| ૨ | અગ્નિ | અગ્નિકોણ (દક્ષિણ-પૂર્વ) | મેષ | અગ્નિ, શક્તિ | અગ્નિ અને યજ્ઞ |
| ૩ | યમ | દક્ષિણ | મહિષ | દંડ, પાશ | મૃત્યુ અને ન્યાય |
| ૪ | નિઋતિ | નૈઋત્ય | ગર્દભ અથવા મનુષ્ય | ખડ્ગ | વિનાશ અને આપત્તિ |
| ૫ | વરુણ | પશ્ચિમ | મકર | પાશ | જળ અને ઋત |
| ૬ | વાયુ | વાયવ્ય | હરણ | ધ્વજ | પવન અને પ્રાણ |
| ૭ | કુબેર | ઉત્તર | મનુષ્ય અથવા ઘોડો | ગદા, નકુલ | ધન અને યક્ષોના અધિપતિ |
| ૮ | ઇશાન | ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) | વૃષભ | ત્રિશૂલ | શિવનું જ્ઞાનમય સ્વરૂપ |
ચૌદ મન્વન્તરો
[ગરુડ પુરાણ]
| ચૌદ મનુઓ | મનુઓ ના પુત્રો | પ્રત્યેક મન્વન્તરે બદલાતા સપ્તર્ષીઓ | મન્વન્તરના દેવો અને ઇન્દ્રો | દૈત્ય | |
| 1 | સ્વાયમ્ભુવ | અગ્નીધ્ર આદી અનેક પુત્રો | મરીચિ, અત્રિ, અંગિરા, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ અને વસિષ્ઠ | જય, અમિત, શુક્ર, યામ એમ બાર દેવગણ. ઇન્દ્ર = વિશ્વભુક અને વામદેવ | વાષ્કલિ |
| 2 | સ્વારોચિષ | ચૈત્રક, વીનત, કર્ણાંત, વિદ્યુત, રવિ, બૃહદ્ગુણ અને નભ | ઉર્જ, સ્તંબ, પ્રાણ, ઋષભ, નિશ્ચલ, દત્તોલિ અને અર્વરીવાન | તુષિત અને પારાવત એમ બાર દેવગણ. ઇન્દ્ર = વિપશ્ચિત | પુરુકૃત્સર |
| 3 | ઔત્તમ | અજ, પરશુ, વિનીત, સુકેતુ, સુમિત્ર, સુબલ, શુચિ, દેવ, દેવાવૃત, મહોત્સાહ અને અજીત | રથૌજા, ઊર્ધ્વબાહુ, શરણ, અનઘ, મુની, સુતપ અને શંકુ | વશર્વતિ, સ્વધામ, શિવ, સત્ય, પ્રતર્દન નામના પ દેવ ગણ અને પ્રત્યેક ગણમાં બાર દેવો. ઇન્દ્ર = સ્વશાંતિ | પ્રલમ્બાસુર |
| 4 | તામસ | જાનુજંઘ, નિર્ભય, નવખ્યાતિ, નય, વિપ્રભૃત્ય, વિવિક્ષિપ, દૃઢેષુધિ, પ્રસ્તલાભ, કૃતબંધુ, કૃત, જ્યોતિર્ધામ, પૃથુ, કાવ્ય, ચૈત્ર, ચેતાગ્નિ અને હેમક | સુરાગા તથા સુધી આદી | હરિ આદી ચાર ગણ અને પ્રત્યેકમાં પચ્ચીસ દેવતા. ઇન્દ્ર = શિવિ | ભીમરથ |
| 5 | રૈવત | મહાપ્રાણ, સાધક, વનબંધુ, નિરમિત્ર, પ્રત્યંગ, પરહા, શુચિ, દ્રઢ્વ્રત અને કેતુશ્રુંગ | વેદશ્રી, વેદબાહુ, ઉર્ધ્વબાહુ, હિરણ્યરોમ, પર્જન્ય, સત્યનેત્ર અને સ્વધામ | અભૂતરજસ, અશ્વમેધસ, વૈકુંઠ અને અમૃત નામેં ચાર દેવગણ અને પ્રત્યેક માં ચૌદ દેવો. ઇન્દ્ર = વિભુ | શાન્ત |
| 6 | ચાક્ષુષ | ઉરુ, પૂરુ, મહાબલ, શતધ્યુમ્ન, તપસ્વી, સત્યબાહુ, કૃતિ, અગ્નિષ્ણું, અતિરાત્ર, સુદ્યુમ્ન અને નર | હવીષ્માન, ઉત્તમ, સ્વધામા, વીરજ, અભિમાન, સહિષ્ણુ અને મધુશ્રી | આર્ય, પ્રભૂત, ભાવ્ય, લેખ, અને પૃથુક આમ પાંચ દેવ ગણોના પ્રત્યેકમાં આઠ દેવતાઓ. ઇન્દ્ર = મનોજવ | મહાકાલ |
| 7 | વૈવસ્વત (અત્યારનો મન્વન્તર) | ઈક્ષ્વાકુ, નાભાગ, ધૃષ્ટ, શર્યાતિ, નરીષ્યંત, પાંસુ, નભ, નેદિષ્ઠ, કરુષ, પૃષધ્ર અને સુધ્યુમ્ન | અત્રિ, વસિષ્ઠ, જમદગ્નિ, કશ્યપ, ગૌતમ, ભરદ્વાજ અને વિશ્વામિત્ર | 49 મરુદ્ગણ, 12 આદિત્ય, 11 રુદ્ર, 8 વસુ, 2 અશ્વિનીકુમારો, 10 વિશ્વદેવ, 10 આંગિરસ દેવ, 9 દેવગણ. ઇન્દ્ર = તેજસ્વી | હિરણ્યાક્ષ |
| 8 | સૂર્ય સાવર્ણી (આવનારો મન્વન્તર) | વિજય, આર્વવીર, નિર્મોહ, સત્યવાક, કૃતિ, વરિષ્ઠ, ગરિષ્ઠ, વાચ અને સંગતિ | અશ્વત્થામા, કૃપાચાર્ય, વ્યાસ, પરશુરામ, ગાલવ, દીપ્તિમાન, અને ઋષ્યશ્રુંગ | સુતપા, અમૃતાભ અને મુખ્ય એમ 3 દેવગણ પ્રત્યેકમાં 20 દેવો ઇન્દ્ર = વિરોચન પુત્ર બલિ | વિરોચન પુત્ર બલિ |
| 9 | બ્રહ્મ(?) સાવર્ણી (વરુણ પુત્ર?) | ધ્રુતિકેતુ, દીપ્તિકેતુ, પન્ચહસ્ત, નિરામય, પૃથુશ્રવા, બૃહદ્ધ્યુંમ્ન, ઋચિક અને બૃહદ્ગુણ | મેઘાતિથિ, દ્યુતિ, સવસ, વસુ, જ્યોતીષ્માન હવ્ય, કવ્ય અને વિભુ | પર, મરીચીગર્ભ, તથા સુધર્મા એમ 3 દેવો. ઇન્દ્ર = | કાલકાક્ષ |
| 10 | ધર્મ સાવર્ણી (ધર્મના પુત્ર) | સુક્ષેત્ર, ઉત્તમૌજા, ભૂરીશ્રેણ્ય, શતાનિક , નીરમિત્ર, વૃષસેન, જયદ્રથ, ભૂરીદ્યુમ્ન, સુવર્ચા, શાન્તિ અને ઇન્દ્ર | અયોમૂર્તિ, હવિષ્માન, સુકૃતિ, અવ્યય, નાભાગ, અપ્રતિમૌજા, અને સૌરભ | પ્રાણ નામે 100 ગણો ઇન્દ્ર = શાન્ત | બલિ |
| 11 | રુદ્ર સાવર્ણી | સર્વત્રગ, સુશર્મા, દેવાનીક, પૂરુ, ગુરુ, ક્ષેત્રવર્ણ, દ્રઢેશુ, આર્દ્રક, અને પુત્ર | હવિષ્માન, હવિષ્ય, વરુણ, વિશ્વ, વિસ્તર, વિષ્ણુ અને અગ્નિતેજ | વિહંગમ, કામગમ, નિર્માણ તથા રૂચી એમ 4 દેવગણ અને પ્રત્યેકમાં 30 દેવતાઓ ઇન્દ્ર = વૃષભ | દશગ્રીવ |
| 12 | દક્ષ સાવર્ણી (પ્રજાપતિ દક્ષના પુત્ર) | દેવવાન, ઉપદેવ, દેવશ્રેષ્ઠ, વિદૂરથ, મિત્રવાન, મિત્રદેવ, મિત્રબિંદુ, વીર્યવાન, મિત્રવાહ અને પ્રવાહ | તપસ્વી, સુતપા, તપોમૂર્તિ, તપોરતિ, તપોધૃતિ, દ્યુતિ અને તપોધન | સ્વધર્મા, સુતપસ, હરિત, રોહિત આમ 4 દેવગણ અને પ્રત્યેકમાં 10 દેવતાઓ ઇન્દ્ર = ઋતધામા | તારકાસુર |
| 13 | રૌચ્ય (પ્રજાપતિ રુચિના પુત્ર) | ચિત્રસેન, વિચિત્ર, તપ, ધર્મરત, ધૃતિ, સુનેત્ર, ક્ષેત્રવૃત્તિ અને સુનય | ધર્મ, ધ્રુતિમાન, અવ્યય, નીશારૂપ, નિરુત્સક, નિર્મોહ અને તત્વદર્શી | સુરોમ, સુધર્મ અને સુકર્મ એમ 3 દેવગણ અને પ્રત્યેકમાં 33 દેવતાઓ ઇન્દ્ર = દીવસ્પતિ | ત્વષ્ટિભ |
| 14 | ભૌત્ય (ભૂતીના ગર્ભમાં થી) | ઉરુ, ગભીર, ધૃષ્ટ, તરસ્વી, ગ્રાહ, અભિમાની, પ્રવીર, જીષ્ણુ, સંક્રંદન, તેજસ્વી અને દુર્લભ | અગ્નીધ્ર, અગ્નિબાહુ, માગધ, શુચિ, અજીત, મુક્ત અને શુક્ર | ચાક્ષુષ, કર્મનિષ્ઠ, પવિત્ર, ભ્રાજિન, વચોવૃધ્ધ નામે 5 દેવગણમાં 7 દેવતા ઇન્દ્ર = શુચિ | મહાદૈત્ય |
ચંદ્રની પત્નીઓ (સત્યાવીશ નક્ષત્રો)
| 1 | સ્વાતી | 15 | આશ્લેષા |
| 2 | રોહિણી | 16 | કૃત્તિકા |
| 3 | ભદ્રા | 17 | પુષ્ય |
| 4 | અશ્વની | 18 | પુનર્વસુ |
| 5 | રેવતી | 19 | શ્રવણ |
| 6 | ચિત્રા | 20 | હસ્ત |
| 7 | ઘનિષ્ઠા | 21 | મૃગશીર્ષ |
| 8 | વિશાખા | 22 | શતભિષા |
| 9 | ઉત્તરાષાઢા | 23 | પૂર્વાફાલ્ગુની |
| 10 | ઉત્તરાફાલ્ગુની | 24 | પ્રોષ્ઠપદા |
| 11 | ઉત્તરાભાદ્રપદા | 25 | પૂર્વાષાઢા |
| 12 | મઘા | 26 | અનુરાધા |
| 13 | આર્દ્રા | 27 | જયેષ્ઠા |
| 14 | ભરણી |
અપ્સરાઓ
[સૂર્ય પુરાણ, ગરુડ પુરાણ, http://www.shreedarshan.com/rambha-apsara.htm#top]
| અપ્સરાઓ | |
| 1 | અઋણા |
| 2 | અનાવદ્યા |
| 3 | અનુચના |
| 4 | અનુંમ્લોચા |
| 5 | અલમ્વુંષા |
| 6 | અસિતા |
| 7 | અંબિકા |
| 8 | ઇન્દ્રલક્ષ્મી |
| 9 | ઉર્વશી |
| 10 | ઋતુશાલા |
| 11 | કર્ણિકા |
| 12 | કામ્યા |
| 13 | કેશિની |
| 14 | ક્રતુસ્થલા |
| 15 | ક્ષેમાં |
| 16 | ગુણમુખ્યા |
| 17 | ગુણવરા |
| 18 | ચન્દ્રજ્યોત્સના |
| 19 | તિલોત્તમા |
| 20 | દેવી |
| 21 | ધ્રુતાચી |
| 22 | નાભીદર્શના |
| 23 | પુન્જિકસ્થલા |
| 24 | પુષ્પદેહા |
| 25 | પુષ્પા |
| 26 | પૂર્વાચિત્તિ |
| 27 | પ્રમ્લોચા (કુન્ડુમુનીના પત્ની) |
| 28 | બુદબુદા |
| 29 | મનોરમા |
| 30 | મરીચિ |
| 31 | મિશ્રસ્થલા |
| 32 | મૃગાક્ષી |
| 33 | મેનકા (વિશ્વામિત્રના પત્ની) |
| 34 | યક્ષિણી |
| 35 | રક્ષિતા |
| 36 | રંભા |
| 37 | લક્ષ્મણા |
| 38 | લતા |
| 39 | લલિતા (લલિત) |
| 40 | વપૂ |
| 41 | વર્ગા |
| 42 | વિદ્યુતપર્ણા |
| 43 | વિશ્વાચી |
| 44 | શરદ્વતી |
| 45 | શુચિકા |
| 46 | સમિચી |
| 47 | સહજન્યા |
| 48 | સુગંધા |
| 49 | સુપ્રિયા |
| 50 | સુરજા |
| 51 | સુરતા |
| 52 | સુરસા |
| 53 | સુવાહુ |
| 54 | સુષેણ |
| 55 | સૌરભેદી |
| 56 | હર્ષા |
.સમુદ્ર મંથનમાંથી નીકળેલ ચૌદ રત્નો
[વિશ્વકર્મા પુરાણ]
| 1 | લક્ષ્મી દેવી (ભગવાન વિષ્ણુના પત્ની) |
| 2 | કૌસ્તુભ મણી |
| 3 | પારિજાત |
| 4 | સુરા |
| 5 | ધન્વંતરી (આરોગ્યના દેવતા) |
| 6 | ચંદ્રમા |
| 7 | કામઘેનું (વસિષ્ઠની ગાય) |
| 8 | ઐરાવત (ઇન્દ્રનો હાથી) |
| 9 | દેવાંગનાઓ |
| 10 | ઉચ્ચૈ:શ્રવા (ઘોડો) |
| 11 | સારંગ (શ્રી રામનું ધનુષ્ય) |
| 12 | પાંચજન્ય (શ્રીકૃષ્ણનો શંખ) |
| 13 | હાલાંહલ ઝેર (મહાદેવે પચાવ્યું) |
| 14 | અમૃત (દેવોએ અને રાહુ-કેતુએ પીધું) |
સોળ પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ
[દેવી ભાગવત 12.6.96]
| 1 | સુવર્ચલા ( ગ્રહરાજ સૂર્યના પત્ની) |
| 2 | શચી (દેવરાજ ઇન્દ્રના પત્ની) |
| 3 | અરુંધતી (ઋષિરાજ વશિષ્ઠના પત્ની) |
| 4 | રોહિણી (નક્ષત્રરાજ ચંદ્રના પત્ની) |
| 5 | લોપામુદ્રા (અગસ્ત્ય ઋષિના પત્ની) |
| 6 | સુકન્યા (ઋષિ ચ્યાવનના પત્ની) |
| 7 | સાવિત્રી (સત્યવ્રતના પત્ની) |
| 8 | શ્રીમતી (મુની કપિલના પત્ની) |
| 9 | મદયન્તી (સૌદાસના પત્ની) |
| 10 | કેશિની (રાજા સગરના પત્ની) |
| 11 | દમયન્તી (રાજા નળના પત્ની) |
| 12 | સીતા (રઘુકુલનાયક શ્રીરામના પત્ની) |
| 13 | સતી (દેવાધિદેવ શિવના પત્ની) |
| 14 | લક્ષ્મી (ત્રિલોકપતિ વિષ્ણુના પત્ની) |
| 15 | સાવિત્રી (સૃષ્ટિરચેતા બ્રહ્માના પત્ની) |
| 16 | મંદોદરી (અભિમાની રાવણની પત્ની) |
ગંધર્વો
[સૂર્ય પુરાણ, ગરુડ પુરાણ તથા અન્ય પુરાણો]
| ક્રમ | નામ | નોંધ |
|---|---|---|
| 1 | લલિત | મુખ્ય ગંધર્વ |
| 2 | વીરધન્વા | લલિતનો પિતા |
| 3 | તમ્બુરુ | Tumburu — દેવગાનના પ્રખ્યાત ગંધર્વ સંગીતકાર |
| 4 | નારદ | Narada — દેવર્ષિ, ગાન-જ્ઞાનમાં પ્રસિદ્ધ |
| 5 | હાહા | હાસ્ય સ્વરૂપ ગંધર્વ |
| 6 | હૂહૂ | હાહાનો સાથી ગંધર્વ |
| 7 | વિશ્વાવસુ | Vishvavasu — ગંધર્વોના રાજા ગણાય છે |
| 8 | ઉગ્રસેન | ગંધર્વ વર્ગમાં ઉલ્લેખિત નામ |
| 9 | સુરુચિ | ગંધર્વ સંગીત પરંપરાનો સભ્ય |
| 10 | ચિત્રસેન | Chitrasena — મુખ્ય ગંધર્વ, નૃત્ય-ગાન વિશારદ |
| 11 | ઉર્ણાયુ | ગંધર્વ નામ |
| 12 | ધૃતરાષ્ટ્ર | (ગંધર્વ પરંપરામાં નામરૂપ ઉલ્લેખ, કુરુ રાજાથી ભિન્ન સંદર્ભમાં પણ આવે છે) |
| 13 | સૂર્યવર્ચા | ગંધર્વ વર્ગમાં ઉલ્લેખિત |
| 14 | પંચશિખ | Panchashikha — તત્ત્વજ્ઞ ગંધર્વ ઋષિ |
| 15 | વિશ્વચી | ગંધર્વોમાં ઉલ્લેખિત એક વર્ગ નામ |
| 16 | તમ્રચૂડા | ગંધર્વ પરંપરામાં આવતું નામ |
| 17 | સુમુખ | ગંધર્વ સંગીત પરંપરાનો સભ્ય નામ |
| 18 | ગોપતિ | કેટલાક ગ્રંથોમાં ગંધર્વ નામરૂપ ઉલ્લેખ |
યક્ષો
[ગરુડ પુરાણ]
| 1 | રથૌજા |
| 2 | રથસ્વન |
| 3 | રથચિત્ર |
| 4 | સ્ત્રોત |
| 5 | આપૂરણ |
| 6 | સેનજિત |
| 7 | અરિષ્ટનેમિ |
| 8 | ઋતજિત |
| 9 | સત્યજિત |
ગણો
[સૂર્ય પુરાણ]
| ભગવાન સૂર્યના ગણો | |
| 1 | પિંગલ |
| 2 | માઠર |
| 3 | દંડ (દંડનાયક) |
| 4 | લેખક |
| ભગવાન શીવજીના ગણો | |
| 1 | મોષક |
| 2 | તંડી |
સર્પો અને નાગ
[કર્મકાંડ ભાસ્કર, ગરુડ પુરાણ]
| 1 | અનંત નાગ | 10 | પુન્ડરિક |
| 2 | વાસુકિ નાગ | 11 | કચ્છનીર સર્પ |
| 3 | શેષ નાગ | 12 | એલાપત્ર સર્પ |
| 4 | પદ્મનાભ | 13 | ધનંજય નાગ |
| 5 | કમ્બલ સર્પ | 14 | મહાપદ્મ નાગ |
| 6 | શંખપાલ સર્પ | 15 | કર્કોટક નાગ |
| 7 | ધાર્ત્રરાષ્ટ્ર | 16 | અશ્વતર |
| 8 | તક્ષક નાગ | ||
| 9 | કાલિ |
ઓગણપચાસ વાયુઓ
| 1 | અજિત | 17 | કામ-જયિન | 33 | ભાસ |
| 2 | અતિમિત્ર | 18 | ગૃહમ | 34 | મિત |
| 3 | અન્યાદક | 19 | ચતુર્જ્યોતિ | 35 | મિતાશન |
| 4 | અમિત્ર | 20 | તાદક | 36 | લાભ |
| 5 | ઇદક | 21 | ત્રિશુક્ર (મહાબળવાન) | 37 | વરુણ |
| 6 | ઇદક્ષ | 22 | ત્રીજ્યોતિ | 38 | વસુ |
| 7 | ઉગ્ર | 23 | દૂરમિત્ર | 39 | વિધારણ |
| 8 | ઉદ્વેષણ | 24 | દ્વિજ્યોતિ | 40 | વિમુક્ત |
| 9 | ઋતજિત | 25 | દ્વીશુક્ર | 41 | વિરાટ |
| 10 | ઋતુ | 26 | ધૃતિ | 42 | સત્યજિત |
| 11 | ઋતુધર્મા | 27 | ધ્રુવ | 43 | સદક્ષ |
| 12 | એકગણ | 28 | ધ્વનિ | 44 | સમિત |
| 13 | એકજ્યોતિ | 29 | નિહર્તા | 45 | સહ |
| 14 | એક્શુક્ર | 30 | પ્રતિસદક | 46 | સુમિત (મહાબળવાન) |
| 15 | એતન | 31 | પ્રસદયક્ષ | 47 | સુરત (મહાતપસ્વી) |
| 16 | એતાદક્ષ | 32 | બલાધ્રુષ્ય | 48 | સુષેણ |
| 49 | સેનજિત |
ઋષિઓના પ્રકાર અને નામો
[ચારેય વેદો](હજુ વધુ નામો મળી રહ્યા છે)
1. દેવર્ષિ: દેવ તુલ્ય ઋષિ. (નારદ)
2. બ્રહ્મર્ષિ: ઈશ્વરનો સાક્ષાત્કાર પામેલ ઋષિ (વસિષ્ઠ)
3. રાજર્ષિ: રાજા ઋષિ (રાજા જનક)
4. મહર્ષિ: મહાન ઋષિ (વિશ્વામિત્ર)
5. પરમઋષિ:
6. ઋતર્ષિ: શીખનાર. જેઓ સત્યને વળગી પ્રયત્ન પૂર્વક જ્ઞાનને અનુભવમાં લાવવા મથે.
7. કંદઋષિ: જિજ્ઞાસુ
ઋષિઓ
[ચારેય વેદો](હજુ વધુ નામો મળી રહ્યા છે)
| 1 | અન્યાન્ય |
| 2 | એવયામરુત |
| 3 | પુરુહન્મા |
| 4 | અગસ્ત્ય |
| 5 | અગ્નિ |
| 6 | અત્રિ |
| 7 | અર્ચનાના |
| 8 | અર્યમા |
| 9 | અવસ્યુ |
| 10 | અશવ્ય |
| 11 | અશ્વસૂક્ત |
| 12 | અંગીરસ |
| 13 | આજીગર્તિ |
| 14 | આત્રેય |
| 15 | આપ્ત્ય |
| 16 | આપ્ત્યવિત |
| 17 | આયુ |
| 18 | આંગિરસ |
| 19 | ઇરિમ્બિઠિ |
| 20 | ઉત્કીલ |
| 21 | ઉરુચક્રીરાત્રેય |
| 22 | ઉશિકપુત્ર |
| 23 | ઋજિશ્વા |
| 24 | ઋતવિદ |
| 25 | ઋતુ |
| 26 | ઋષભ |
| 27 | એકદ્યૂનૌંધસ |
| 28 | ઔશિજ |
| 29 | કત |
| 30 | કલિ |
| 31 | કશ્યપ |
| 32 | કાક્ષીવાન |
| 33 | કાણ્વ |
| 34 | કાત્ય |
| 35 | કાર્ષ્ણિ |
| 36 | કાર્ષ્ણિક |
| 37 | કુત્સ |
| 38 | કુરુસુતિ |
| 39 | કુશિક |
| 40 | કુસીદી |
| 41 | કૂર્મ |
| 42 | કૃત્નુ |
| 43 | કૃશ |
| 44 | કૃષ્ણ |
| 45 | કૌશિકી |
| 46 | ગય |
| 47 | ગર્ગ |
| 48 | ગવિષ્ઠી |
| 49 | ગાતુ |
| 50 | ગાથી |
| 51 | ગાર્ત્સમદ |
| 52 | ગુત્સમદ |
| 53 | ગૃહપતિ |
| 54 | ગોપવન |
| 55 | ગોસૂક્ત |
| 56 | ગૌતમ |
| 57 | ગૌરીવીતિ |
| 58 | ઘોર |
| 59 | જમદગ્નિ |
| 60 | જાન |
| 61 | જાલ |
| 62 | જેતા |
| 63 | તિરશ્ચી |
| 64 | ત્રયરુણ |
| 65 | ત્રસદસ્યુ |
| 66 | ત્રિત |
| 67 | ત્રિશોક |
| 68 | ત્રૈવૃષ્ણ |
| 69 | દેવવાત |
| 70 | દેવશ્રવા |
| 71 | દેવાતિથિ |
| 72 | દૈર્ઘતમસ |
| 73 | દ્યુત |
| 74 | દ્યુમ્નિક |
| 75 | દ્વિત |
| 76 | ધરુણ |
| 77 | ધુમ્ર |
| 78 | નર |
| 79 | નાભાક |
| 80 | નારદ |
| 81 | નીપાતિથિ |
| 82 | નૃમેધ |
| 83 | નેમ |
| 84 | નોઘા |
| 85 | પરાશર |
| 86 | પરુચ્છેપો |
| 87 | પર્વત |
| 88 | પાવકા |
| 89 | પુત્રૌ |
| 90 | પુનર્વત્સ |
| 91 | પુરુકુત્સ |
| 92 | પુરુમીલ હાજમીલહ |
| 93 | પુરુમેધા |
| 94 | પુરુહન્મા |
| 95 | પુષ્ટિગુ |
| 96 | પૂતદક્ષ |
| 97 | પૂરુ |
| 98 | પૃશ્નિ |
| 99 | પૃષધ્ર |
| 100 | પૌર |
| 101 | પ્રગાથ (ઘૌર) |
| 102 | પ્રજાપતિ |
| 103 | પ્રતિપ્રત્ન |
| 104 | પ્રતિરથ |
| 105 | પ્રતીક્ષત્ર |
| 106 | પ્રભૂવસુરાગિરસ |
| 107 | પ્રયોગ |
| 108 | પ્રસ્કણ્વ |
| 109 | પ્રાજાપત્ય |
| 110 | પ્રિયમેઘ |
| 111 | બભ્રુ |
| 112 | બહવ |
| 113 | બંન્ધુ |
| 114 | બાર્હસ્પત્ય |
| 115 | બાહુવૃક્ત |
| 116 | બુધ |
| 117 | બૃબુસ્તક્ષા |
| 118 | બ્રહ્માતિથિ |
| 119 | ભર્ગ |
| 120 | ભારતપુત્ર |
| 121 | ભારતપુત્ર |
| 122 | ભારદ્વાજ |
| 123 | ભાર્ગવ |
| 124 | ભૌમ |
| 125 | મત્સ્ય |
| 126 | મરુત |
| 127 | માતરિશ્વા |
| 128 | મારીચ |
| 129 | મિત્ર |
| 130 | મુક્ત્વાહ |
| 131 | મેઘાતિથિ |
| 132 | મેધ્ય |
| 133 | યજત |
| 134 | યવિષ્ઠૌ |
| 135 | રાતહવ્ય |
| 136 | રાહૂગણ |
| 137 | રેભ |
| 138 | લિંગોકત |
| 139 | વત્સ |
| 140 | વવ્રિ |
| 141 | વશ |
| 142 | વસિષ્ઠ |
| 143 | વસુશ્રુત |
| 144 | વાચ્ય |
| 145 | વામદેવ |
| 146 | વાસૂયવ |
| 147 | વિતહવ્ય |
| 148 | વિરૂપ |
| 149 | વિશ્વક |
| 150 | વિશ્વમના |
| 151 | વિશ્વવચર્ષણિ |
| 152 | વિશ્વસામા |
| 153 | વિશ્વામિત્ર |
| 154 | વિશ્વારાત્રેયી |
| 155 | વૃશ |
| 156 | વૈયશ્વ |
| 157 | વૈવસ્વત (મનુ) |
| 158 | વૈશ્વામિત્ર |
| 159 | વ્યશ્વૌ |
| 160 | શશકર્ણ |
| 161 | શંયુ |
| 162 | શાકત્ય |
| 163 | શુન:શેપ |
| 164 | શુનહોત્ર |
| 165 | શૌનક |
| 166 | શ્યાવાશ્વ |
| 167 | શ્રુતકક્ષ |
| 168 | શ્રુષ્ટિગુ |
| 169 | સત્યશ્રવા |
| 170 | સદાપૃણ |
| 171 | સધ્વંસ |
| 172 | સપ્તવધ્રિ |
| 173 | સપ્તવધ્રી |
| 174 | સવ્ય |
| 175 | સસ |
| 176 | સહસ |
| 177 | સહસ્ત્ર વસુરોચિષોઅન્ગીગ |
| 178 | સંવરણ |
| 180 | સામ્મદ |
| 181 | સુકક્ષ |
| 183 | સુતમ્ભર |
| 184 | સુપર્ણ |
| 186 | સુબંન્ધુ |
| 187 | સોભરિ |
| 188 | સોભરી |
| 199 | સોમાહુતિ |
| 200 | સૌહોત્ર |
| 201 | સ્વસ્તાત્રેય |
| 202 | હર્યત |
| 203 | હિરણ્ય સ્તૂપ |
વૈદિક ઋષિકાઓ (સ્ત્રી ઋષિઓ)
| # | ઋષિકા / નામ | નોંધ / પરંપરાગત ઓળખ |
| 1 | અંબૃણી | વાક્ સૂક્ત સાથે જોડાયેલી ઋષિકા |
| 2 | અદિતિ | વૈદિક માતૃદેવી, ઋષિકા રૂપે ઉલ્લેખ |
| 3 | અપાલા | ઋગ્વેદ સૂક્તદ્રષ્ટા (આત્રેય પરંપરા) |
| 4 | આત્રેયી | આત્રિ વંશીય ઋષિકા |
| 5 | આહુતિ | વૈદિક પરંપરામાં ઉલ્લેખિત ઋષિકા |
| 6 | ઇન્દ્રાણી | દેવપત્ની, કેટલાક મંત્રોમાં દ્રષ્ટા રૂપે |
| 7 | ઉશના | ક્યારેક ઉશનસ પરંપરાથી જોડાયેલી |
| 8 | ગાર્ગી | ઉપનિષદની પ્રસિદ્ધ બ્રહ્મવાદિની |
| 9 | ઘોષા | ઋગ્વેદ મંત્રદ્રષ્ટા |
| 10 | જુહૂ | વૈદિક સ્ત્રી ઋષિકા |
| 11 | દીર્ઘતમા | (તમારી યાદી મુજબ; નોંધ: પુરૂષ ઋષિ નામ પણ મળે છે) |
| 12 | નદી | પ્રતીકાત્મક ઋષિકા (નદીરૂપ સ્ત્રી શક્તિ) |
| 13 | નોધા | ઋગ્વેદ મંત્રદ્રષ્ટા |
| 14 | પાવકા | અગ્નિ/શુદ્ધિ પ્રતીક ઋષિકા |
| 15 | પુરુમીલહા | ઋગ્વેદીય ઋષિકા |
| 16 | પુરુમેધા | ઋગ્વેદ મંત્રદ્રષ્ટા |
| 17 | પ્રજાપતિની | પ્રજાપતિ શક્તિરૂપ સ્ત્રી તત્વ |
| 18 | બિંદુ | વૈદિક/ઉપનિષદ પરંપરામાં નામરૂપ ઉલ્લેખ |
| 19 | બ્રહ્મવાદિની | ઉપનિષદિક સ્ત્રી જ્ઞાની વર્ગ |
| 20 | મધુચ્છંદા | ઋગ્વેદિક ઋષિ-પરંપરા સાથે જોડાયેલ નામ |
| 21 | મૈત્રેયી | બૃહદારણ્યક ઉપનિષદની તત્ત્વજ્ઞાની |
| 22 | રોહિણી | વૈદિક/આકાશીય સ્ત્રી રૂપ |
| 23 | લોપામુદ્રા | અગસ્ત્ય ઋષિની પત્ની, ઋગ્વેદ સૂક્તદ્રષ્ટા |
| 24 | વાક્ (વાગ્દેવી) | ઋગ્વેદની દેવતા-રૂપ ઋષિકા |
| 25 | વિશ્વાવારા | ઋગ્વેદ મંત્રદ્રષ્ટા |
| 26 | શચી | ઇન્દ્રાણી, વૈદિક પરંપરામાં ઉલ્લેખ |
| 27 | શ્રદ્ધા કામાયની | ઋગ્વેદમાં શ્રદ્ધા સૂક્ત સાથે જોડાયેલી |
| 28 | સાવિત્રી | વૈદિક સ્ત્રી તત્ત્વ/પ્રતીકાત્મક ઋષિકા |
| 29 | સુદીતિ | વૈદિક ઋષિકા નામ |
| 30 | સૂર્યા | સૂર્ય-સૂક્ત સાથે જોડાયેલી ઋષિકા |
દેવીઓ [ચારેય વેદો](હજુ વધુ નામો મળી રહ્યા છે)
| 1 | અદિતિ |
| 2 | આહુતિ |
| 3 | ઉશના |
| 4 | ઉષા |
| 5 | ઔષધિ |
| 6 | ગૌ |
| 7 | દાનસ્તુતિ |
| 8 | ધૃતસ્તુતિ |
| 9 | નદી |
| 10 | પાર્વતી |
| 11 | પૂષા |
| 12 | પૃથિવી |
| 13 | પ્રકૃતિ |
| 14 | રતિ |
| 15 | રાત્રિ |
| 16 | સરસ્વતી |
| 17 | સવિતા |
| 18 | સૂર્યપ્રભા |
દેવતાઓ
[ચારેય વેદો](હજુ વધુ નામો મળી રહ્યા છે)
| 1 | અગ્નામરુત |
| 2 | અગ્નિ |
| 3 | અગ્નિલિન્ગોક્ત |
| 4 | અગ્નીન્દ્ર |
| 5 | અન્ન |
| 6 | અપાન્નપાત |
| 7 | અશ્વ |
| 8 | અશ્વિનીકુમાર |
| 9 | અહિ |
| 10 | અહિર્બુધન્ય |
| 11 | અંતરિક્ષ |
| 12 | આકાશ |
| 13 | આત્મા |
| 14 | આદિત્ય |
| 15 | આપ્રીસૂક્ત |
| 16 | આર્ક્ષ: શ્રુતર્વા |
| 17 | ઇન્દ્ર |
| 18 | ઇન્દ્રઋભુ |
| 19 | ઇન્દ્રાગ્નિ |
| 20 | ઇન્દ્રાબૃહસ્પતિ |
| 21 | ઇન્દ્રાબ્રાહ્મણસ્પતિ |
| 22 | ઇન્દ્રાવિષ્ણું |
| 23 | ઇષ |
| 24 | ઈન્દ્રાબૃહસ્પતિ |
| 25 | ઈન્દ્રામરુત |
| 26 | ઋક્ષાશ્વમેધ |
| 27 | ઋતવ |
| 28 | ઋત્વિજા |
| 29 | ઋભુગણ |
| 30 | ઋભુદેવ |
| 31 | ઋર્ણચયેન્દ્ર |
| 32 | કપિંજલ |
| 33 | કશુ |
| 34 | કાનીત |
| 35 | કુરુંગ |
| 36 | ક્ષેત્રપતિ |
| 37 | ચૈદ્ય |
| 38 | જલ |
| 39 | તરન્તમહિષી |
| 40 | તિરિન્દર |
| 41 | ત્વષ્ટા |
| 42 | દધિક્રા |
| 43 | દમ્પત્યાશિષ |
| 44 | દંપત્તિ |
| 45 | દાન |
| 46 | દાનસ્તુતિ |
| 47 | દુન્દુભિ |
| 48 | દ્યાવા |
| 49 | દ્રવિણોદ્ર |
| 50 | નદ્ય |
| 51 | પર્જન્ય |
| 52 | પર્વત |
| 53 | પવમાન |
| 54 | પાર્શવ્ય |
| 55 | પૃથુશ્રવા |
| 56 | બૃહસ્પતિ |
| 57 | બ્રહ્મણસ્પતિ |
| 58 | ભગ |
| 59 | મધ્વા |
| 60 | મરુત |
| 61 | મંડૂક |
| 62 | મિત્ર |
| 63 | મિત્રાવરુણાદિત્યાશ |
| 64 | મિત્રાવરુણૌ |
| 65 | યજમાન |
| 66 | યજ્ઞ |
| 67 | યજ્ઞ |
| 68 | રથ |
| 69 | રુદ્ર |
| 70 | વરુ |
| 71 | વરુણ |
| 72 | વસિષ્ઠ |
| 73 | વાતોષ્પતી |
| 74 | વાયુ |
| 75 | વાષ્પ |
| 76 | વિદ્વાંસ |
| 77 | વિશ્વદેવ |
| 78 | વિષ્ણુ |
| 79 | શશીયસી |
| 80 | સરસ્વાન |
| 81 | સૂર્ય |
| 82 | સોમ |
| 83 | સૌષામ્ણી |
| 84 | સ્વપ્નસ્ય |
નવદુર્ગા
| ક્રમ | સ્વરૂપ | નામનો અર્થ | વાહન | મુખ્ય આયુધો | નવરાત્રિનો દિવસ | વિશેષતા |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ૧ | શૈલપુત્રી | પર્વતરાજ હિમાલયની પુત્રી | વૃષભ | ત્રિશૂલ, કમળ | પ્રથમ | પૂર્વજન્મમાં સતી. સ્થિરતા, ધૈર્ય અને આધ્યાત્મિક જીવનના આરંભનું પ્રતીક. |
| ૨ | બ્રહ્મચારિણી | તપ અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરનારી | પગપાળા | જપમાળા, કમંડળ | દ્વિતીય | કઠોર તપસ્યા, સંયમ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની અધિષ્ઠાત્રી. |
| ૩ | ચંદ્રઘંટા | મસ્તક પર અર્ધચંદ્રરૂપ ઘંટા ધારણ કરનારી | સિંહ | ખડ્ગ, ત્રિશૂલ, ગદા, ધનુષ્ય વગેરે | તૃતીય | શૌર્ય, નિર્ભયતા અને દુષ્ટોના સંહારનું સ્વરૂપ. |
| ૪ | કુષ્માંડા | બ્રહ્માંડની સર્જિકા | સિંહ | કમંડળ, ધનુષ્ય, બાણ, ચક્ર, ગદા, જપમાળા, અમૃતકલશ | ચતુર્થી | પોતાના દિવ્ય સ્મિતથી બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ કરનારી માનવામાં આવે છે. |
| ૫ | સ્કંદમાતા | સ્કંદ (કાર્તિકેય)ની માતા | સિંહ | કમળ અને ખોળામાં બાળ સ્કંદ | પંચમી | માતૃત્વ, કરુણા, રક્ષણ અને સંતાન સુખનું પ્રતીક. |
| ૬ | કાત્યાયની | કાત્યાયન ઋષિના આશ્રમે પ્રગટ થયેલી | સિંહ | તલવાર, કમળ અને અભયમુદ્રા | ષષ્ઠી | મહિષાસુરના વધ માટે પ્રગટ થયેલી શક્તિ. ધર્મરક્ષા અને પરાક્રમનું સ્વરૂપ. |
| ૭ | કાલરાત્રી | કાળનો પણ નાશ કરનારી | ગર્દભ | વજ્ર, ખડ્ગ | સપ્તમી | ભય, અજ્ઞાન અને દુષ્ટ શક્તિઓનો નાશ કરનારી. |
| ૮ | મહાગૌરી | અતિ નિર્મળ અને ગૌરવર્ણ | વૃષભ | ત્રિશૂલ, ડમરુ | અષ્ટમી | શુદ્ધતા, શાંતિ, ક્ષમા અને પવિત્રતાનું સ્વરૂપ. |
| ૯ | સિદ્ધિદાત્રી | સર્વ સિદ્ધિઓ આપનારી | કમળાસન અથવા સિંહ | ચક્ર, ગદા, શંખ, કમળ | નવમી | અષ્ટસિદ્ધિ અને નવ નિધિ સહિત આધ્યાત્મિક પૂર્ણતા પ્રદાન કરનારી. |
અષ્ટ લક્ષ્મી
| ક્રમ | સ્વરૂપ | નામનો અર્થ | મુખ્ય આશીર્વાદ | પ્રતીક / વિશેષતા |
|---|---|---|---|---|
| ૧ | આગ્ધ લક્ષ્મી | આદિ, મૂળ અથવા પ્રાથમિક લક્ષ્મી | સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિ અને કલ્યાણ | મહાલક્ષ્મીનું મૂળ સ્વરૂપ, સૃષ્ટિના પોષણની શક્તિ. |
| ૨ | વિદ્યા લક્ષ્મી | જ્ઞાન અને વિદ્યાની દેવી | જ્ઞાન, બુદ્ધિ, કલા અને શિક્ષણ | વેદ, શાસ્ત્ર અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાનની અધિષ્ઠાત્રી. |
| ૩ | સૌભાગ્ય લક્ષ્મી | શુભ ભાગ્ય આપનારી | સુખી દામ્પત્ય, કીર્તિ અને મંગલ | ગૃહસ્થ જીવનના સુખ અને શુભતાનું પ્રતીક. |
| ૪ | અમૃત લક્ષ્મી | અમરત્વ અને આયુષ્યની શક્તિ | આરોગ્ય, દીર્ઘાયુષ્ય અને જીવનશક્તિ | જીવનમાં તાજગી, ઓજસ અને આયુષ્યનું પ્રતીક. |
| ૫ | કામ લક્ષ્મી | શુભ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનારી | મનોઇચ્છા, પ્રેમ અને આનંદ | ધર્મસંગત કામનાઓની પૂર્ણતા કરનારી શક્તિ. |
| ૬ | સત્ય લક્ષ્મી | સત્ય અને ધર્મની અધિષ્ઠાત્રી | સદાચાર, સત્યનિષ્ઠા અને ન્યાય | જીવનમાં ધર્મ અને સત્યના પાલનની પ્રેરણા આપે છે. |
| ૭ | ભોગ લક્ષ્મી | ભૌતિક સુખ અને વૈભવ આપનારી | ધન, વૈભવ, અન્ન અને સુખ-સુવિધા | ગૃહસ્થ જીવનની સમૃદ્ધિ અને ઐશ્વર્યનું સ્વરૂપ. |
| ૮ | યોગ લક્ષ્મી | યોગ અને આધ્યાત્મિક સિદ્ધિની દેવી | વૈરાગ્ય, આત્મજ્ઞાન અને મોક્ષમાર્ગ | ભોગ અને યોગ વચ્ચે સંતુલન સ્થાપિત કરનારી શક્તિ. |
પ્રભુ શ્રી રામની વાનર સેનાના મુખ્ય સેનાનીઓ
[તુલસીકૃત રામાયણ, વાલ્મીકિ રામાયણ]
| ક્રમ | નામ | વિશેષતા |
|---|---|---|
| ૧ | સુગ્રીવ | વાનરરાજ, સેનાના મુખ્ય અધિપતિ |
| ૨ | હનુમાન | વાયુપુત્ર, શ્રીરામના પરમ ભક્ત |
| ૩ | અંગદ | વાલીપુત્ર, યુવરાજ |
| ૪ | જામ્બવાન | ઋક્ષરાજ, વરિષ્ઠ મંત્રી |
| ૫ | નલ | સેતુબંધના મુખ્ય શિલ્પી |
| ૬ | નીલ | વાનરસેનાપતિ, સેતુ નિર્માણમાં સહાયક |
| ૭ | મૈંદ | અશ્વિનીકુમારના અંશથી ઉત્પન્ન |
| ૮ | દ્વિવિદ | મૈંદનો સહોદર |
| ૯ | ગદ | સુગ્રીવનો ભાઈ |
| ૧૦ | દધિમુખ | સુગ્રીવના મામા, મધુવનના રક્ષક |
| ૧૧ | સુષેણ | વૈદ્ય અને વાનરવીર |
| ૧૨ | કેસરી | હનુમાનના પિતા |
| ૧૩ | કુમુદ | યુથપતિ |
| ૧૪ | કુશપર્વ | વાનરસેનાનો નાયક |
| ૧૫ | વિકટાસ્ય | બળવાન યુદ્ધવીર |
| ૧૬ | શંક | યુથપતિ |
| ૧૭ | નિઃશંક | વાનરવીર |
| ૧૮ | ગવય | મહાબલી વાનર |
| ૧૯ | ગવાક્ષ | મુખ્ય યુથપતિ |
| ૨૦ | ગજ | શક્તિશાળી વાનર સેનાપતિ |
| ૨૧ | શરભ | પરાક્રમી યોદ્ધા |
| ૨૨ | ગંધમાદન | પર્વત સમાન બળવાન |
| ૨૩ | ઋષભ | વાનરવીર |
| ૨૪ | પનસ | સુગ્રીવના મુખ્ય સેનાપતિઓમાંનો એક |
| ૨૫ | વિનત | ઝડપી ગતિ ધરાવતો યુથપતિ |
| ૨૬ | ક્રોધન | ઉગ્ર સ્વભાવનો યોદ્ધા |
| ૨૭ | પ્રમાથી | મહાબલી વાનર |
| ૨૮ | હર | મુખ્ય યુદ્ધવીર |
| ૨૯ | ધૂમ્ર | વાનર નાયક |
| ૩૦ | શતબલિ | ઉત્તર દિશામાં શોધ દળનો નાયક |
| ૩૧ | તાર | વાનરવીર (વાલીની પત્ની તારાથી ભિન્ન) |
| ૩૨ | ઇન્દ્રજાનુ | યુથપતિ |
| ૩૩ | રંભ | બળવાન વાનર |
| ૩૪ | દુર્મુખ | યુદ્ધવીર |
| ૩૫ | વહ્નિ | અગ્નિ સમાન તેજસ્વી |
| ૩૬ | રુમણ | સુગ્રીવનો સહયોગી |
| ૩૭ | શરીભ | વાનરવીર |
| ૩૮ | ધૂમ | યુદ્ધનાયક |
| ૩૯ | સન્નાદન | સેનાપતિ |
| ૪૦ | નલિક | વાનર યુદ્ધવીર |
અશોકવાટિકામાં વિચિત્ર, વિકરાળ રાક્ષસીઓ
| અશોકવાટિકામાં અતિ અભિમાની એવા લંકાધીશ રાવણના કહેવાપર ખૂબ દુ:ખી અને ડરી ગયેલ એવા માતા સીતાને ઘેરી વળી તેને રાવણની પત્ની બનવાનું કહેનાર વિચિત્ર, વિકરાળ રાક્ષસીઓ [શ્રી વાલ્મિકી રામાયણ, સુંદરકાંડ] |
| શૂપર્ણખા (લક્ષ્મણ દ્વારા અપમાનિત અને રાવણની બહેન) |
| એક જટા |
| ત્રિજટા |
| વિકટા (લાંબા સ્તન વાળી) |
| વીનતા |
| હરિજટા |
| દુર્મુખી |
| ચંડોદરી |
| પ્રઘસા |
| અજામુખી (બકરાના મુખ વાળી) |
| એકાક્ષી (એક આંખ વાળી) |
| એકકર્ણા (એક કાન વાળી) |
| કર્ણપ્રાવરણા (લાંબા કર્ણોથી પોતાના શરીરને ઢાંકનારી) |
| ગોકર્ણી (ગાયના કાન વાળી) |
| હસ્તીકર્ણી (હાથી સમાન કાન વાળી) |
| અકર્ણીકા (કાન વગરની) |
| અપાદિકા (પગ વગરની) |
| એકપાદિ (એક પગ વાળી) |
| અશ્વપદી (ઘોડાના જેવા પગ વાળી) |
| ગોપદી (ગાય જેવા પગ વાળી) |
| પાદચૂલિકા (કેશયુક્ત પગ વાળી) |
| પૃથુપાદી (મોટા પગ વાળી) |
| અતિમાત્રશિરોગ્રીવા (વિશાળ માથું અને ગર્દન વાળી) |
| અતિમાત્રકુચોદરી (બહુ મોટા સ્તન અને પેટ વાળી) |
| અતિમાત્રાસ્યનેત્રા (વિશાળ મુખ અને નેત્રો વાળી) |
| દીર્ઘજીહવાનખા (લાંબી જીભ અને નખ વાળી) |
| અનાસિકા (વગર નાકની) |
| સિંહમુખી (સિંહ સમાન મુખ વાળી) |
| ગોમુખી (ગાય સમાન મુખ વાળી) |
| સૂકરીમુખી (સૂકરી સમાન મુખ વાળી) |
માત્ર પોતાના પતિમાં જ અનુરાગ રાખનાર મહાભાગા પત્નીઓ
[વાલ્મિકી રામાયણ – સુંદરકાંડ, મંજુલ સ્મર્ણાંજલિ]
| માતા સીતા – પ્રભુ શ્રી રામ |
| સતી મંદોદરી – લંકાધિપતિ રાવણ |
| શચી – દેવોના રાજા ઇન્દ્ર |
| અરૂંધતી – મહર્ષિ વસિષ્ઠ |
| રોહિણી – ચંદ્ર |
| લોપામુદ્રા – અગસ્ત્ય ઋષિ |
| સુકન્યા – ચ્યવન |
| સાવિત્રી – સત્યવાન |
| શ્રીમતી – કપિલ મુનિ |
| મદયંતી – સૌદાસ |
| ભીમકુમારી દમયંતી – નિષધનરેશ રાજા નલ |
| કેશિની – સગર |
| સતી અહલ્યા – ગૌતમ ઋષિ |
| સતી દ્રૌપદી – પાંડવોની પત્ની |
| તારામતી – સત્યવાન રાજા હરિશ્ચંદ્ર |
નામ માત્ર ઓળખનો સાધન નથી, પરંતુ વ્યક્તિના સ્વભાવ, સંસ્કાર અને જીવનદિશાને પ્રભાવિત કરતું સાંસ્કૃતિક-માનસિક તત્ત્વ માનવામાં આવે છે. ભારતીય પરંપરામાં નામકરણ સંસ્કારને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે, જ્યાં બાળકનું નામ દેવતાઓ, ઋષિઓ, ગુણો, પ્રકૃતિના તત્ત્વો અને સાત્વિક ભાવનાઓ પરથી રાખવામાં આવે છે. આવો અભિગમ માત્ર વ્યક્તિગત ઓળખને આધ્યાત્મિક અર્થ આપે છે એટલું જ નહીં, પરંતુ સમાજમાં સંસ્કાર, ધર્મ અને સંસ્કૃતિની સતત પરંપરા જાળવવામાં પણ સહાયક બને છે. દૈવી અને સાત્વિક નામો દ્વારા નવી પેઢીમાં ઉચ્ચ આદર્શો, નૈતિક મૂલ્યો અને સાંસ્કૃતિક ગૌરવનો સંચાર થાય છે. આ રીતે નામકરણ સંસ્કાર સંસ્કૃતિના પુનર્જીવનનું એક સૂક્ષ્મ પરંતુ શક્તિશાળી સાધન બની રહે છે, જે વ્યક્તિ અને સમાજ બંનેને આધ્યાત્મિક દિશામાં આગળ વધારવામાં સહાય કરે છે. આવો આપણાં પુત્ર પુત્રીઓના દૈવી, અને સાત્વિક સંસ્કૃતિક નામો રાખીને આપણી જીર્ણ થયેલી સંસ્કૃતિમાં નવા પ્રાણ ફૂંકીએ.
ALBELASPEAKS.com 
good
LikeLike
Shresthatam sanshkrutik varso ….
LikeLike
ઋષી હર્યત વિશે વધુ માહીતી ક્યાં થી મલે
LikeLike
“ઋષિ હર્યત” વિશે સીધી અને વિસ્તૃત માહિતી સામાન્ય ગ્રંથોમાં બહુ ઓછા પ્રમાણમાં મળે છે. “ગોત્ર-પ્રવર મંજરી”, “બ્રાહ્મણ ગોત્ર સૂચિ”, “પ્રવર દર્શન”, વિષ્ણુ પુરાણ, ભાગવત પુરાણ આવા ગ્રંથોમાં ચોક્કસ ગોત્ર સાથે જોડાયેલા ઋષિઓની યાદી મળે છે.
LikeLike
ખુબ સુંદર માહિતિ છે અભિનંદન.
LikeLike
Superb
LikeLike
આ જે તમે સમાજ ને આ જ્ઞાન આપી ને એક મોટો યજ્ઞ કર્યો હોય તેવુ કાર્ય કર્યુ તમને શત શત વંદન
આ આપણી ભોળી પ્રજાને ઉચ નિચ ના ભેદ રાખી ને અભણ અને અજ્ઞાન ના અંધકાર માં ફેરવવા વાળા તત્વો બહુજ છે
આ જ્ઞાન શુદ્ર ને પણ આપી ને બ્રહ્મ બનાવવા નુ જે કાર્ય કર્યુ તે સરાહનિય છે તમને ખુબ ખુબ નમસ્કાર
LikeLike
khub khub abhinandan ane dhanyvad, uprokt mahiti share karva mate.
LikeLike
બહુ સરસ જાણવા જેવી માહિતી આપી છે.
LikeLike
ઋષી હર્યત વિશે વધુ માહીતી ક્યાં થી મલે
LikeLike
“હર્યત” નામ કોઈ પ્રાદેશિક ઉચ્ચાર અથવા રૂપાંતર હોય અને મૂળ નામ કંઈક અલગ (જેમ કે હરિત, હરિતાયન વગેરે) હોઈ શકે, તેથી નામના વિકલ્પો પણ તપાસવા જોઈએ.
LikeLike
(ટ) અક્ષર પરથી નામ સૂચિત કરવા વિનંતી.
LikeLike
પ્રભુ, નામ તો આપે જાતે જ શોધવા રહયા. વંશાવલી માં “ટ” કરી ને શોધો. મળશે.
LikeLike
ઘણી જાણવા જેવી માહિતી છે જે ઘણા પુસ્તકો ફંફોસવા છતાં ના મળે આ માહિતી આપનારને અભિનંદન લાખ લાખ પ્રણામ
LikeLike
ગીતાના દસમા અધ્યાયમાં ભગવાન કહે છે કે હું સૌમાં રહેલો છું. દરેક જીવમાં હું છું. મારો વાસ છે. તેના ઘણા ઉદારણો આપેલા છે. જ્યારે ભગવાન સૌ જીવમાં છે તો પછી માંસાહારી લોકો શા માટે? મનુષ્યને કોઈ પણ જીવ મારીને ખાવાનો અધિકાર જ નથી. લોકોને તે સમજાવવા માટે ગીતાનું વધુમાં વધુ જ્ઞાન આપો.
LikeLike
તેથી વાઘે પણ પ્રાણીઓને મારવા જોઈએ નહીં કારણ કે તમારા અનુસાર ભગવાન તેમનામાં વસે છે. પણ એવું નથી. ભગવાન વાઘની સાથે સાથે તે મનુષ્યની પણ કાળજી લે છે જે પ્રાણીને મારી નાખે છે. અને શિકારમાં પણ ભગવાનનો વાસ છે. જો શિકાર ભગવાન છે, તો શિકારી પણ ભગવાન છે. તમે જે જુઓ છો તેના પર આધાર રાખે છે. જ્યારે તમે દોરડું જુઓ છો, ત્યારે તમે તેના પર સાપના નિયમો લાગુ કરી શકતા નથી. અને ઊલટું. જ્યારે તમે તેને સાપ તરીકે જોશો ત્યારે તમે સાપ પર દોરડાના નિયમો લાગુ કરી શકતા નથી. પાંડવો માંસ ખાનારા ક્ષત્રિયો હતા. ભગવાન માટે, માંસ ખાનારા અને શાકાહારી સમાન છે. અને તેથી બધા પર સમાન આશીર્વાદ વરસાવે છે. પરંતુ શાકાહારીઓ અહિંસાનું પાલન કરીને અને ભગવાનની દુનિયાનો મહત્તમ આદર કરીને માંસ ખાનારાઓ કરતાં ભગવાનની એક પગલું નજીક છે. સૂર્ય ચોર અને પોલીસને સમાન સૂર્યપ્રકાશ આપે છે. પરંતુ જે બહાર આવતો નથી, પોતાની જાતને ખોલતો નથી અને સૂર્યના સંપર્કમાં આવતો નથી તેને વિટામિન ડી મળતું નથી.આ રીતે સમજો.
LikeLike
ઈશ્વર પ્રત્યેકમાં હોઈ માંસાહારી પણ કોણ એ તમે જાતે નક્કી કરો. પોતાના શરીરમાં પણ અનાવશ્યક કીટાણુઓ તમે રાખો છો. કેમ? રોજ જમો છો તેમાં શરીર ને ન જોઈતા પદાર્થો પણ કેમ ગ્રહણ કરો છો? કૃષ્ણએ ગાંધારી ને કહ્યું કે મહાભારતમાં મારનાર પણ હું અને મરનાર પણ હું. પોતે માંસ ગ્રહણ ન કરવું તે પોતે જ નક્કી કરવું પડશે. અન્ય લોકો માનશે ત્યારે માનશે. અઘરું છે અન્ય ને મનાવવું.
LikeLike
અદભુત ખુબજ સરસ માહિતી. આપણે અનેકાનેક ધન્યવાદ સહ અભિનંદન.
જયતું ભરાતમ.
LikeLike
ખૂબજ જ્ઞાન વર્ધક અને જ્ઞાનોત્તેજક માહિતી છે
LikeLike
શંખોદર ઋષિ વિશે જાણકારી અને ફોટો જોઈએ છે.
LikeLike
V.V..IMP THANS
LikeLike
ભારતીય સંસ્કૃતિનું પુન: ઉત્થાન થાય.
પ્રત્યેક ભારતીયનું ચરિત્ર ઉત્તમ રહે.
દેશ સંચાલન માત્ર સાચા દેશભક્તો જ કરે.
સર્વે નીરોગી, હૃષ્ટ પુષ્ટ અને ઉત્તમ વીર બને.
સર્વે ની:સ્વાર્થ ભાવથી માતૃભૂમિની સેવા કરે.
કદાપી અભદ્ર ન કહીએ ન સાંભળીએ.
સત્યના માર્ગ પર ચાલી ધર્મનું આચરણ કરીએ.
આપણું મન ઉત્તમ સંકલ્પો વાળું થાય.
આપણે વેદોપદેશથી યુક્ત રહીએ.
સર્વ દિશાઓ આપણા માટે હિતકારિણી થાય.
LikeLike
કશ્યપ વિશે વધુ માહીતી , વંશાવેલી,ગોત્ર અને મન્વંતરથી માંડી વિશેષ માહીતી આપશો.
જયશ્રીકૃષ્ણ !
LikeLike
જયશ્રીકૃષ્ણ. સાચું કહું તો જે કૈં માહિતી મળે છે, મુકું છું. અફસોસ છે તમને જોઈતી માહિતી નથી. સંશોધન નો વિષય છે.
LikeLike
કશ્યપ ઋષિ એ બ્રહ્માના વંશજ, મરીચિના પુત્ર અને સમગ્ર જીવસૃષ્ટિના પિતા છે. તેમના દ્વારા દેવ, દૈત્ય, નાગ, પક્ષી અને અનેક પ્રાણીઓની ઉત્પત્તિ થઇ છે. “કશ્યપ ગોત્ર” એ સૌથી પ્રાચીન ગોત્રોમાંનું એક છે અને મન્વંતર વ્યવસ્થામાં પણ તેમનું વિશેષ સ્થાન છે. https://albelaspeaks.com/pauranik-family-tree/
LikeLike