પૌરાણિક પરિમાણો

સમયના પૌરાણિક પરિમાણો અને કાળચક્ર [શ્રી વિશ્વકર્મા પુરાણ, કલ્યાણ – જ્યોતિષ અંક ]
નિમેષ = આંખનો પલકારો
2 નિમેષ = 1 વિપલ
10 વિપલ = 4 સેકંડ
3 નિમેષ = 1 ક્ષણ
5 નિમેષ = 2.5 ત્રુટિ = 1 સેકંડ
15 નિમેષ = 1 કાષ્ઠા
20 કાષ્ઠા = 3 લવ
15 કાષ્ઠા = 1 દંડ = 1 લઘુ
15 લઘુ = 1 ઘટી = 1 નાડી
30 કાષ્ઠા = 1 કલા
30 કલા = 1 મુહૂર્ત = 48 મિનીટ = 2 ઘટી
1 પ્રહર = 1 યામ
605 કલા = ચાર પ્રહર* = 1 દિવસ
8 પ્રહર = 1 અહોરાત્ર = 60 ઘટી
1 ઘટી = 24 મિનીટ = 60 પળ
1 પળ = 60 વિપળ

7 દિવસ = 1 અઠવાડિયું#

2 અઠવાડીયા = 15 તિથિઓ = 1 પક્ષ@
2 પક્ષ = 1 માસ^
6 માસ = 1 આયન%
2 આયનો = 3 ઋતુઓ
6 ઋતુઓ$ = 1 માનવ વર્ષ (સંવત્સર) = 1 અબ્દ
10 અબ્દ = 1 દશાબ્દ
10 દશાબ્દ = શતાબ્દ
1 કલિયુગ = 4,32,000 માનવ વર્ષો + નિત્ય પ્રલય
1 દ્વાપરયુગ = 8,64,000 માનવ વર્ષો + નિત્ય પ્રલય
1 ત્રેતાયુગ = 12,96,000 માનવ વર્ષો  + નિત્ય પ્રલય
1 સત્યયુગ = 17,28,000 માનવ વર્ષો  + નિત્ય પ્રલય
1 યુગચોકડી અથવા ચતુર્યુગ = ચારેય યુગો + 17,28,000 વર્ષોનો સંધિકાળ
71 ચતુર્યુગ = 1 મન્વન્તર (એક મનુ રાજાનો રાજ્યકાળ) + નૈમિત્તિક પ્રલય
14 મન્વન્તર& = 1 કલ્પ (બ્રહ્માજી નો 1 દિવસ)
એમ સર્વ પ્રકારના કલ્પો** ક્રમશ: એક પછી એક બદલાયા કરે.
વિષ્ણુભગવાનનો 1 નિમેષ કાળ = બ્રહ્માજીના 108 વર્ષો + મહાપ્રલય
આમ અનાદી કાળથી ચાલતું આવતું આ ચક્ર-ભ્રમણ નો અંત કોઈ જોઈ શક્યું નથી

*  ચાર પ્રહર પ્રાત:, મધ્યાહન, સાયં, રાત્રી
# અઠવાડિયું ચંદ્રવાસર, ભૌમવાસર, સૌમ્યવાસર, બૃહસ્પતિવાસર, ભૃગુવાસર, મંદવાસર, ભાનૂવાસર
@ પક્ષ શુક્લપક્ષ અને કૃષ્ણપક્ષ
^ 12 માસ કારતક, માગશર, પોષ, મહા, ફાગણ, ચૈત્ર, વૈશાખ, જેઠ, અષાઢ, શ્રાવણ, ભાદરવો, આસો
% બે આયન ઉત્તરાયણ અને દક્ષિણાયન
~ સંવત્સર 60 સંવત્સર હોય છે જે ક્રમવાર આવ્યા કરે (જુઓ પંચાંગ સમજ ).
$ 6 ઋતુઓ વસંત, ગ્રીષ્મ, વર્ષા, શરદ, હેમન્ત અને શિશિર
& 14 મનુઓ સ્વાય્મ્ભુવ, સ્વારોચીષ, ઉત્તમ, તામસ, રૈવત, ચાક્ષુષ, વૈવસ્વત, સૂર્યસાવરણી, દક્ષસાવરણી, બ્રહ્મસાવરણી, ધર્મસાવરણી, રુદ્રસાવરણી, દેવસાવરણી અને ઇન્દ્રસાવરણી
** 14 કલ્પો કપિલ, પ્રાજાપત્ય, બ્રાહ્મ, સૌમ્ય, સાવિત્ર, બાર્હસ્પત્ય, પ્રભાસક, માહેન્દ્ર, અગ્નીકલ્પ, જયંત, મારુત, વૈષ્ણવ, બહુરૂપ અને જ્યોતિષ
સંખ્યાના પૌરાણિક પરિમાણો [શ્રી વિશ્વકર્મા પુરાણ]

1 = એકમ
10 = દશક
100 = શતક
1,000 = સહસ્ત્ર
10,000 = અયુત (દસ હજાર)
1,00,000 = નિયુત (લાખ)
1,00,00,000 = કોટી (કરોડ)
10,00,00,000 = અર્બુદ (દસ કોટી)
1,00,00,00,000 = અબજ (સો કોટી)
1,00,00,00,00,000 = ખર્વ (1 સહસ્ત્ર કોટી)
10,00,00,00,00,000 = નિખર્વ (10 સહસ્ત્ર કોટી)
1,00,00,00,00,00,000 = શંકુ (દસ નિખર્વ)
10,00,00,00,00,00,000 = સમુદ્ર (દસ શંકુ)
1,00,00,00,00,00,00,000 = મધ્ય (દસ સમુદ્ર)
10,00,00,00,00,00,00,000 = અંત્ય (દસ મધ્ય)
કોટીની કોટી અને તેની લાખ ગણી = પરાર્ધ
પરાર્ધથી બમણી = પર

માપના પૌરાણિક પરિમાણો [શ્રી વિશ્વકર્મા પુરાણ, રાજવલ્લભ શિલ્પશાસ્ત્ર]

1 શક્ર-કોશાન્તર = 1000 યોજન
1 યોજન = 2 ગવ્યુતિ (ગાઉ)
1 ગવ્યુતિ = 2000 ધનુષ
1 કોષ = 1000 ધનુષ
1 નલ્વ = 300 ધનુષ
1 ધનુષ-માપ = 4 હસ્ત
1 પુરુષ = 2 કીષ્કુ
1 કીષ્કુ = 2 રતનિ
1 હસ્ત / ગજ / અરત્નિ  = 2 વિતસ્તી (વેંત)
1 દંડ = 106 અન્ગુલ માપ (માત્રા / આંગળી ની જાડાઈ)
1 રત્નિ = 21 અન્ગુલ માપ
1 અનાહપદ = 14 અંગુલ માપ
1 વિતસ્તી = 12 અંગુલ માપ 
1 ગોકર્ણ = 11 અંગુલ માપ
1 સયતાળ = 10 અંગુલ માપ
1 પ્રાદેશ = 9 અંગુલ માપ
1 તૃણી = 8 અંગુલ માપ
1 દ્રષ્ટિ = 7 અંગુલ માપ
1 કરપાદ = 6 અંગુલ માપ
1 તળ = 5 અંગુલ માપ
1 મુષ્ટિ = 4 અંગુલ માપ
1 પર્વ = 3 અંગુલ માપ
1 કળા = 2 અંગુલ માપ
1 અંગુલ માપ = 8 યવ 
1 યવ = 8 યૂકા
1 યૂકા = 8 લીક્ષા
1 લીક્ષા = 8 વાલાગ્ર
1 વાલાગ્ર = 8 રથરેણું 
રથરેણું = 8 ત્રસરેણું
ત્રસરેણું (પદ્મરાજ) = 18 પરમાણુ

રોજીંદા જીવનમાં, બોલવામાં લખવામાં અને લોક વ્યવહારમાં આ પરિમાણો વાપરો. યુકા, નિખર્વ, શંકુ વગેરે માપોથી પોતે પણ પરિચિત થાવ અને બીજાને પણ કરાવો, વિદ્વતા કેળવો.


Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s